Tạp chí cà phê Việt · viết tay, không bán hàngViết cho Lark Page  ·  [email protected]
Lark Page Cà phê Việt · văn hóa · pha chế Gửi bài
Lark Page › Bài viết › Văn hóa quán

Cà phê sáng của người Việt: ghế thấp, đen đá, một mình

Trên ghế nhựa cao 30 phân, một ly đen đá, một tờ báo cũ hoặc điện thoại chống mắt. Cà phê sáng của người Việt không phải cuộc hẹn; nó là một nhịp cá nhân giữa phố.

Ở nhiều thành phố Việt Nam, quán cà phê vỉa hè mở từ trước sáu giờ sáng. Nhịp ấy hơi lạ với người nước ngoài: bàn gỗ thấp, ghế nhựa cỡ ghế ngồi chơi của trẻ con, khách ngồi quay mặt ra đường, ít ai nói chuyện. Từng ly cà phê sáng là một nghi thức riêng chứ không phải cuộc gặp.

Buổi sáng, bàn ghế thấp, mặt quay ra đường

Ghế nhựa thấp đã thành biểu tượng cà phê vỉa hè. Nó rẻ, nhẹ, xếp chồng được, và quan trọng nhất là ngồi thoải mái nhưng không khiến bạn nán lại quá lâu. Khách buổi sáng thường ở quán 15 tới 30 phút. Mặt quay ra đường để nhìn người đi làm, nhìn trời thay màu từ xanh sang vàng, và quan sát mà không bị gọi vào trò chuyện.

Chủ quán hiểu khách sáng không cần phục vụ ồn ào. Đa số quán vỉa hè ở Sài Gòn và Hà Nội hiện nay vẫn không in menu; bạn gọi theo thói quen: đen đá, đen nóng, nâu đá, sữa đá. Nếu quán gần nhà, nhiều khi chỉ cần gật đầu, chủ quán đã biết bạn uống gì.

Đen đá ở Sài Gòn, nâu đá ở Hà Nội

Trong văn nói, "cà phê đen" ở miền Nam và "cà phê nâu" ở miền Bắc không đồng nghĩa. Ở Sài Gòn, đen đá là cà phê phin không sữa, đổ ra ly đầy đá. Ở Hà Nội, cùng ly đó gọi là "nâu đá" nếu có thêm sữa đặc, còn "đen đá" là không sữa, pha có khi bằng phin có khi bằng hãm bột.

Sài Gòn thường uống ngọt hơn, sữa đặc nhiều hơn. Miền Bắc giữ ly đậm, ít đá, khách hay uống nóng. Khác biệt này một phần do khí hậu, một phần do nếp sống: Hà Nội có mùa đông thực, Sài Gòn thì gần như một mùa.

Ở Huế và Đà Nẵng, cà phê sáng thường "trung hòa": đen đá mạnh nhưng không gắt như Sài Gòn, ly nhỏ hơn, uống chậm. Cà phê trứng của Hà Nội (lòng đỏ đánh bông, phủ lên ly cà phê nóng) là biến tấu trưởng thành từ thời khan sữa, hiện chủ yếu dành cho khách buổi sáng muộn và khách du lịch.

Giờ giấc và loại khách

  • 5 giờ tới 7 giờ: người đi làm sớm, xe ôm, công nhân ca đêm vừa về. Ly đen đá hoặc sữa đá, uống nhanh.
  • 7 giờ tới 9 giờ: dân công sở ghé trên đường tới công ty. Ly ngồi lâu hơn, có báo hoặc điện thoại.
  • 9 giờ tới 11 giờ: khách lẻ và khách hưu trí. Nhịp quán chậm lại, chủ quán có thể ngồi tán chuyện.
  • Sau trưa: không còn là "cà phê sáng" nữa. Nhiều quán vỉa hè đóng cửa vào buổi chiều để nhường vỉa hè cho hàng ăn.

Một ly, một mình, không điện thoại cầm tay

Một đặc điểm thú vị là người uống cà phê sáng ở Việt Nam thường đi một mình. Không phải cô đơn, mà là chọn một khoảng cho riêng mình trước khi vào ngày làm việc. Điện thoại có thể đặt trên bàn nhưng ít khi chăm chú vào màn hình; nhiều người ngồi im, nhìn ra đường.

Nếu bạn muốn hòa nhập mà không biết gọi gì, "đen đá" là lựa chọn an toàn ở hầu hết nơi. "Đen đá ít đá" nếu muốn đậm. Ở Hà Nội, thử "nâu đá" nếu muốn chút sữa. Giá một ly ở quán vỉa hè thường ở khoảng 15 tới 25 nghìn đồng tùy thành phố và tùy khu; giá hiện tại có thể tra lại ở quán quen trước khi đi quán lạ.

Khi nào không nên đến quán vỉa hè

Quán vỉa hè đẹp ở sự tùy biến nhưng cũng hạn chế rõ: không có nhà vệ sinh sạch, không có chỗ sạc máy, không gian ồn, mưa là ướt. Nếu bạn cần ngồi làm việc một tiếng rưỡi, chọn quán có cửa. Nếu bạn muốn trò chuyện lâu với bạn bè, chọn buổi chiều hoặc chọn quán lớn hơn. Buổi sáng vỉa hè dành cho một ly và một khoảng tĩnh.

Nếu bạn muốn tái tạo buổi sáng ấy ở nhà

Khó mà có được tiếng xe máy và mùi khói bếp phở, nhưng công thức ly cà phê thì không khó. Pha một mẻ phin 25 gam theo bài pha phin cho người mới, rót ra ly đá, ngồi bên cửa sổ, không mở email ngay. Khoảng 15 phút chậm rãi ấy là thứ nhiều người thiếu nhất trong một tuần làm việc.

Nguồn tham khảo: Văn hóa cà phê Việt Nam trên Wikipedia tiếng Việt; Cà phê trứng.